Xã Ngọc Long nằm ở tọa độ: 22059‘21 “ B, 105019”24’’ Đ. Với tổng diện tích tự nhiên là 8.426,09 ha; trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 5.175,73 ha; đất lâm nghiệp 3116,3ha , đất thổ cư là 42,51ha; còn lại là đất khác(1)
Điều kiện địa lý đa dạng, khu trung tâm xã tương đối bằng phẳng, xunquanh là núi đất có độ cao và độ dốc lớn (trên 30 độ). Điều kiện địa lý tự nhiên của xã khá thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và giao lưu hàng hóa, trên địa bàn có con đường trải nhựa liên xã chạy từ Xã Mậu Duệ - Mậu Long qua xã Ngọc Long đến xã Du Già – Du Tiến, do đó xã có vị trí hết sức trọng yếu về mặt chính trị, quân sự và kinh tế nhân dân các xã có thể giao lưu trao đổi hàng hóa phát triển kinh tế xã hội.
Các đơn vị hành chính nhà nước Như Trụ sở xã, Các đơn vị Trường học và Trạm y tế được quy hoạch tập chung tại thôn Bản Rắn. Nơi có mặt bằng tự nhiên và thoáng đãng bao quanh là các khu đồi núi. Tại đầu nguồn thung lũng của xã được nhà nước đầu tư 01 hệ thống ống nước sinh hoạt và 01 hệ thống kênh mương thủy lợi dẫn từ đầu nguồn về chạy qua 3 thôn vùng thấp ( Thôn Nà Nghè, Nà Kệt và bản Rắn ). Vì vậy rất thuận lợi cho trong đời sống, sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của Nhân dân.
Địa hình, khí hậu của xã khá phong phú và đa dạng có vùng núi cao và sườn đồi thấp, được chia làm 2 vùng khá rõ nét: Vùng rừng núi cao và vùng đồi đất thấp xen kẽ giữa những sườn núi là những khe suối và vùng đồi thấp là các tràn ruộng bậc thang và thung lũng nhỏ. độ cao trung bình trên 1000 m so với mực nước biển. Các sườn đồi núi có độ dốc trung bình từ 28o trở lên, chủ yếu núi đất. Vùng rừng núi cao chiếm phần lớn diện tích trong xã, ngày nay được khai thác trở thành những vùng đất trồng các loại hoa qủa, rau mầu đem lại thu nhập đáng kể cho nhân dân trong xã.
Vùng đất thấp sườn đồi, ven suối những thung lũng tạo nên những tràn ruộng bậc thang là nơi canh tác, sản xuất lúa nước, những sườn đồi là nương trồng ngô, đậu tương và trồng các loại cây ăn quả của bà con nông dân trong xã, khu trung tâm xã có mặt bằng tư nhiên và quang cạnh có chợ phiên và phát triển các loại hình dịch vụ ăn uống, buôn bán trao đổi hàng hóa. Đây là một trong những thế mạnh của xã.
Về khí hậu Ngọc Long nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mùa hè trùng với gió mùa Đông- Nam kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10; thời tiết nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông trùng với gió mùa Đông- Bắc kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Mùa đông rất lạnh, ít mưa, khô hanh kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, mùa hè ấm áp từ tháng 5 đến tháng 9. Thời tiết ẩm mưa nhiều về mùa hè, lượng mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 9, nhiệt độ cao nhất là 31-38 độ, nhiệt độ thấp nhất trong năm có lúc xuống tới 02 oc, riêng các vùng núi cao lại có thời tiết ẩm quanh năm; mùa lạnh rét buốt hơn các các vùng khác như các thôn Phia Mạnh I; Phia Mạnh II, Phiêng Sử, Pác Muốc Cốc Xa.. Lượng mưa trung bình hằng năm từ 1.600 - 3.100 mm, do đó đã tạo nên thảm thực vật phong phú. Tổng số ngày mưa trung bình trong một năm khoảng 175- 180 ngày, riêng các tháng 6,7 và 8 có số ngày mưa cao 20- 23 ngày/tháng. Cường độ mưa lớn làm sói mòn, rửa trôi đất, nhất là những nơi có địa hình dốc, độ che phủ của thảm thực vật thấp.
Ngọc Long có diện tích rừng tự nhiên rất lớn, Diện tích rừng phòng hộ là 2.743,85ha, chiếm 32,56% diện tích tự nhiên, (1). Từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX, thực hiện những chủ trương lớn của Đảng về quản lý và sử dụng đất đồi, rừng đã đem lại nhiều hiệu quả. Rừng đã được giao cho các hộ nông dân quản lý từ đó công tác trồng và bảo vệ rừng đã được nhân dân quan tâm chăm sóc, quản lý. Đến nay rừng dần dần được trả lại màu xanh và được đưa vào kinh doanh, nhiều hộ trong xã đã đưa vào sử dụng và khai thác hiệu quả làm cho đời sống của nhân dân thêm ổn định hơn và từng bước được nâng lên.
Là một xã có địa hình phức tạp, đồi núi dốc cao, bị chia cắt bởi nhiều khe suối đồi núi đã hạn chế trong giao thông, đi lại, sinh hoạt, đồng thời cũng là một trong những nhân tố kìm hãm quá trình trao đổi hàng hóa và sự phát triển kinh tế của địa phương. Hàng năm, đến mùa nước lũ gây sạt lở, sói mòn, làm ách tắc giao thông ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt của bà con nhân dân. Để khắc phục những khó khăn, trở ngại về điều kiện tự nhiên, đồng bào các dân tộc nơi đây đã biết tận dụng và khai thác những mặt thuận lợi của tự nhiên tận dụng các nguồn nước từ các khe suối nhỏ làm thủy lợi phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Bên cạnh đó, nhân dân trong xã cũng có sự điều chỉnh mùa vụ thích hợp với điều kiện thời tiết trong năm.
Trong cơ cấu kinh tế của xã, sản xuất nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chính. Ngoài gieo trồng cây lương thực là chủ yếu (cây lúa và cây ngô), trên địa bàn xã còn trồng một số loại cây khác như: cây có củ (sắn, dong giềng, khoai lang), cây công nghiệp (đậu tương, mía.. ), cây thực phẩm (bí, rau, đậu các loại), cây ăn quả (xoài, lê, mận, đào…) và một số loại cây dược liệu quý, hiếm.
Về chăn nuôi, trên địa bàn xã chủ yếu là phát triển đàn bò, trâu, dê và lợn để lấy thịt, sức kéo và phân bón phục vụ sản xuất. Ngoài ra còn phát triển chăn nuôi các vật nuôi phổ biến như gà, vịt, ngan, cá, ong mật và một số vật nuôi khác.
(1) Theo sô liệu thông kê kiểm kê đất đai năm 2016 – UBND xã Ngọc Long
Do các yếu tố thuận lợi về tự nhiên (thổ nhưỡng, khí hậu, thời tiết…), nên một số sản phẩm nông nghiệp của xã có chất lượng cao như: gạo nếp (dẻo, thơm, ngon), quả Mận, Lê cùng một số thực phẩm có nguồn gốc bản địa (thịt trâu, bò, dê và gia cầm…) đặc biêt là sản phẩm rượu ngô men lá đã được thị trường trong và ngoài xã biết đến, người tiêu dùng ca ngợi. Đây là một trong những thế mạnh của xã trong việc phát triển kinh tế hàng hoá.
Sản xuất công nghiệp nhìn chung chưa phát triển. Ngoài một số ngành, nghề truyền thống như rèn, đúc công cụ sản xuất , dệt vải lanh, thổ cẩm...trong những năm gần đây đã hình thành và phát triển thêm một số ngành nghề khác như sản xuất chế biến nông sản (say sát ngô, lúa, chế biến chè), sản xuất gạch, gạch không nung, khai thác đá sản xuất vật liệu xây dựng nhưng quy mô còn nhỏ, phân tán, năng lực sản xuất thấp.
So với các xã trên địa bàn huyện Yên Minh. Xã Ngọc Long có tổng diện tích tự nhiên khá lớn, đất đai phì nhiêu, có tiềm năng về kinh tế lâm nghiệp. Tuy nhiên, vì là một xã vùng sâu, vùng xa địa hình phức tạp, chia cắt mạnh nên điều kiện đi lại, phát triển kinh tế, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội…gặp rất nhiều khó khăn, chi phí lớn, công trình nhanh xuống cấp. Tài nguyên, khoáng sản không nhiều, đất đai tuy rộng lớn và khá phì nhiêu nhưng những khu vực bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất ít, phân tán. Những khu vực có độ dốc cao và do canh tác không hợp lý làm đất bị xói mòn, đá lộ đầu khá nhiều.
Tất cả những điều kiện tự nhiên trên là những khó khăn không nhỏ trên con đường phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và Quốc phòng - An ninh của xã. Điều này đòi hỏi Đảng bộ và nhân dân các dân tộc trong xã cần phải cố gắng và nỗ lực hơn nữa trong việc khắc phục những khó khăn, trở ngại của tự nhiên, đồng thời tìm ra một hướng phát triển thích hợp cho mình.
